Europa en zelfstandig ondernemers

In het nieuwe Europa bepaalt het land waar een zelfstandig ondernemer werkt of deze als zelfstandige wordt aangemerkt. Dit betekent dat elke Europeaan in Nederland als zelfstandige kan werken mits hij of zij zich houdt aan de milde Nederlandse regels op dit gebied. Gaat het om een detachering van korte duur, dan kan een zelfstandige Europeaan zichzelf detacheren naar een andere lidstaat en zelfstandig blijven volgens de regels van het oorsprongsland.

Voor zelfstandigen zonder personeel stelt de lidstaat van tewerkstelling dus vast of er sprake is van een zelfstandige activiteit. Een buitenlandse zzp'er kan de Nederlandse Belastingdienst vooraf verzoeken om zijn arbeidsrelatie in Nederland te laten beoordelen. Op deze wijze krijgen de buitenlandse zzp'er en de Nederlandse opdrachtgever vooraf zekerheid over hun rechtspositie. Wil een Nederlandse zelfstandige in een andere lidstaat aan de slag, dan zal hij zich moeten verdiepen in de regels van dat land. Op dit moment is het nog zo dat elk land hier een eigen en dus verschillend beleid heeft.

Europese jurisprudentie
In de zaak Jany (C-268/99) formuleerde het Hof de criteria voor een zelfstandige. Er is sprake van een zelfstandige wanneer vaststaat dat de activiteiten worden uitgeoefend:
– zonder enige gezagsverhouding met betrekking tot de keuze van deze activiteit, de
– arbeidsomstandigheden en de beloning,
– onder zijn eigen verantwoordelijkheid, en
– tegen een beloning die volledig en rechtstreeks aan hem wordt betaald.
Het is echter aan de nationale rechter om in elk afzonderlijk geval aan de hand van de hem voorgelegde bewijzen na te gaan of aan die voorwaarden is voldaan. Het Europese recht verplicht de lidstaten niet elkaars zelfstandigenbegrip te erkennen.

Dienstenrichtlijn
In november 2006 heeft het Europees Parlement ingestemd met de dienstenrichtlijn. Deze richtlijn is bedoeld om vrij verkeer van diensten binnen Europa te bevorderen. Het oorspronkelijke voorstel is in het uiteindelijke besluit flink afgezwakt. Het zogenaamde oorsprongsbeginsel is eruit gehaald. Afspraken en regels in het land waar de diensten worden aangeboden zijn dus leidend en niet die van het land van oorsprong. Ook zijn veel sectoren uitgezonderd omdat verschillende landen sommige zaken niet zomaar aan de markt willen overlaten. Om te beginnen zijn alle publieke diensten buiten de richtlijn gelaten. Voorbeelden van sectoren die zijn uitgezonderd: financiële dienstverlening (banken, verzekeringen), notarissen, advocaten, uitzendbureaus, zorgsector, audiovisuele bedrijven, loterijen, particuliere bewakingsdiensten, kinderopvang.

Verschil met detacheringsrichtlijn
De al langer bestaande detacheringsrichtlijn regelt zaken rond grensoverschrijdende arbeid - de situatie dat iemand uit de ene lidstaat (tijdelijk) in dienst komt van een werkgever in een andere lidstaat. Die zaken zijn uitgezonderd van de dienstenrichtlijn. Het gaat dan om werk- en rusttijden; vakantiedagen; minimumloon; voorwaarden voor het ter beschikking stellen van werknemers; gezondheid, veiligheid en hygiëne op het werk; beschermende maatregelen voor bijzondere groepen; non-discriminatie.

Er zijn situaties denkbaar dat zzp'ers onder de de detacheringsrichtlijn vallen, bijvoorbeeld omdat ze worden gedetacheerd door een opdrachtgever of door zichzelf. Dit kan voor maximaal 12 maanden. Maar meestal is dat niet het geval.

Vrije Markt
Ook met de nieuwe dienstenrichtlijn is het mogelijk om gelijk loon voor gelijk werk op dezelfde werkplek te handhaven. Maar dit geldt niet zomaar voor zelfstandigen. Concurreren kan op prijs en op kwaliteit en verder speelt de markt (schaarste of overvloed) een belangrijke rol. Bedrijven, dus ook zelfstandigen, zijn vrij om hun prijs te bepalen en mogen daarover geen afspraken met elkaar maken. Europese zelfstandigen - ook Nederlandse - kunnen in Nederland tarieven en voorwaarden accepteren die niet overeenstemmen met de afspraken in de CAO. Aan de andere kant kunnen zelfstandigen CAO-afspraken gebruiken als startpunt voor hun eigen tarief. Ook voor zelfstandigen kunnen krachtige CAO-afspraken lonend zijn.

Let op
Let er op dat er tussen de Europese lidstaten nog veel verschillen zijn in regels en wetgeving over allerlei zaken, dus ook bijvoorbeeld belasting, pensioen, aow, kinderbijslag, kinderopvang, enzovoort.

Kijk ook op de speciale website over Europa van de FNV.