WET DBA EN VBAR
WAT BETEKENEN DEZE REGELS VOOR ZZP’ERS?
Zzp’ers werken steeds vaker samen met opdrachtgevers binnen uiteenlopende sectoren. Daardoor is het belangrijk dat helder is wanneer iemand werkt als zelfstandige en wanneer er sprake is van loondienst. De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) en de toekomstige Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties) spelen hierin een centrale rol. Op deze pagina lees je wat deze wetten betekenen, hoe handhaving vanaf 2025 wordt vormgegeven en wat het standpunt is van FNV Zelfstandigen.
Van VAR naar Wet DBA
Tot 2016 konden zzp’ers gebruikmaken van de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie). Deze verklaring gaf opdrachtgevers zekerheid dat zij geen boetes of naheffingen zouden krijgen wanneer een arbeidsrelatie achteraf tóch als dienstverband werd beoordeeld.
Vanaf 2016 verdween de VAR en kwam de Wet DBA hiervoor in de plaats. De Wet DBA legt meer verantwoordelijkheid bij opdrachtgevers: zij moeten beoordelen of werkzaamheden door een ondernemer of door een werknemer worden uitgevoerd. Hoewel de oude VAR verdween, werd de Wet DBA jarenlang nauwelijks gehandhaafd. De Belastingdienst legde geen boetes op en deed alleen beperkte controles. Dat verandert vanaf 2025.
Uitleg Wet DBA
De Wet DBA heeft als doel schijnzelfstandigheid te voorkomen en te zorgen dat de bestaande wetgeving op het gebied van arbeidsrecht, fiscaliteit en sociale zekerheid correct wordt toegepast. De beoordeling van een arbeidsrelatie gebeurt op basis van drie criteria:
- Gezagsverhouding
Is er sprake van leiding en toezicht door de opdrachtgever? Wie bepaalt hoe het werk gebeurt? - Verplichte persoonlijke arbeid
Moet de opdrachtnemer het werk zelf uitvoeren, of mag hij zich laten vervangen? - Beloning
Wordt er loon betaald zoals bij werknemers, of bepaalt de zzp’er zelf zijn tarief en facturen?
Wanneer aan alle kenmerken van loondienst wordt voldaan, kan de Belastingdienst bepalen dat er feitelijk sprake is van een dienstverband, ook als er een overeenkomst van opdracht is afgesloten.
Handhaving Wet DBA per 1 januari 2025
In oktober 2024 besloot de Tweede Kamer dat de Belastingdienst vanaf 1 januari 2025 intensiever gaat handhaven op de juiste kwalificatie van arbeidsrelaties.
Belangrijke punten:
- In 2025 werden geen boetes opgelegd, maar de Belastingdienst kan wel loonbelasting en premies naheffen.
- Naheffingen gaan nooit verder terug dan 1 januari 2025.
- De handhaving richt zich op risicosectoren en gedwongen zelfstandigheid.
- De verantwoordelijkheid ligt bij de werkverstrekker, niet bij de individuele zelfstandige.
- Werken met goedgekeurde modelovereenkomsten blijft toegestaan tot en met 31 december 2029, zolang volgens de afspraken wordt gehandeld.
Werk je als zelfstandige, dan zijn er verschillende modelovereenkomsten voor situaties waarbij 1 of meer kenmerken van loondienst ontbreken.
De Modelovereenkomsten voor zzp'ers kun je via onderstaande linkjes downloaden:
De webmodule beoordeling arbeidsrelatie blijft een belangrijk hulpmiddel om een inschatting te maken van de arbeidsrelatie.
Vooruitblik: Wet VBAR
De Wet VBAR moet zorgen voor meer duidelijkheid bij het bepalen of iemand werknemer of zelfstandige is. Het wetsvoorstel ligt sinds 2024 bij de Raad van State en zal de Wet DBA uiteindelijk vervangen.
Doel van de Wet VBAR
De wet verduidelijkt de criteria voor kwalificatie van arbeidsrelaties. Daarmee moeten schijnzelfstandigheid en onduidelijkheid voor zzp’ers en opdrachtgevers worden verminderd.
Belangrijke beoordelingscriteria
De VBAR benoemt drie centrale elementen:
- Gezagsverhouding
De mate waarin de opdrachtgever instructies geeft over werkwijze en uitvoering. - Inbedding in de organisatie
Of het werk onderdeel uitmaakt van de reguliere activiteiten van het bedrijf. - Ondernemerschap
Of de zzp’er ondernemersrisico loopt, investeringen doet en meerdere opdrachtgevers heeft.
Rechtsvermoeden bij laag tarief
Een belangrijk onderdeel van de VBAR is het rechtsvermoeden van een dienstverband bij een laag opdrachttarief. Dat versterkt de positie van kwetsbare zelfstandigen en maakt het eenvoudiger om een vermoedelijk dienstverband te bewijzen.
Handhaving
De Belastingdienst blijft verantwoordelijk voor handhaving. Het bestaande handhavingsmoratorium wordt in stappen afgebouwd. Sancties worden pas toegepast wanneer de wet daadwerkelijk is ingevoerd.
Standpunt FNV Zelfstandigen
FNV Zelfstandigen mengt zich actief in het politieke gesprek en ondersteunt maatregelen die schijnzelfstandigheid tegengaan en echte zelfstandigen beschermen.
Belangrijke standpunten:
- Het is positief dat de Belastingdienst vanaf 2025 weer gaat controleren. Hierdoor worden werkenden beschermd tegen misclassificatie.
- Werkgevers moeten functies waarin feitelijk werknemers werken aantrekkelijker maken om weer in loondienst te komen.
- Tegelijkertijd moet er ruimte blijven voor echte ondernemers, die met meerdere opdrachtgevers werken en hun werk zelfstandig organiseren.
- Het rechtsvermoeden bij een laag tarief is een belangrijke stap vooruit.
- De webmodule moet een centrale rol houden, omdat deze objectief en toegankelijk is.
- Na jaren zonder handhaving is kennis bij organisaties weggezakt; wetgeving en handhaving moeten samen zorgen voor meer helderheid.
Veelgestelde vragen (FAQ)
De Wet DBA moet voorkomen dat opdrachtgevers werken met schijnzelfstandigen. De Belastingdienst beoordeelt arbeidsrelaties op basis van drie criteria: gezag, verplichte persoonlijke arbeid en beloning. Als aan alle kenmerken van loondienst wordt voldaan, kan een opdracht als dienstbetrekking worden aangemerkt.
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actief op de juiste kwalificatie van arbeidsrelaties. Werkgevers kunnen naheffingen krijgen als er feitelijk sprake is van loondienst. Er wordt niet teruggevorderd over perioden vóór 1 januari 2025.
Een opdrachtgever moet jou in de praktijk zelfstandig laten werken, zonder gezag of leiding. De webmodule beoordeling arbeidsrelatie blijft een hulpmiddel om vooraf inzicht te krijgen in de juiste kwalificatie.
Stelt de Belastingdienst vast dat er sprake is van een dienstbetrekking, dan moet de opdrachtgever loonheffingen en premies betalen. Deze verplichting geldt altijd voor de toekomst en kan terugwerken tot maximaal 1 januari 2025.
Opdrachtgevers kunnen voorzichtig worden met het inhuren van zzp’ers wanneer onduidelijk is of het werk écht zelfstandig kan worden uitgevoerd. Onduidelijke of slecht vastgelegde afspraken kunnen leiden tot naheffingen.
Door te laten zien dat je als ondernemer werkt: eigen tarieven, eigen planning, eigen werkwijze, eigen materialen en meerdere opdrachtgevers. De webmodule kan helpen om duidelijkheid te bieden over de kwalificatie van jouw opdracht.
De Belastingdienst kijkt naar gezag (wie bepaalt hoe het werk gebeurt), persoonlijke arbeid (moet jij het werk zelf doen) en beloning (word je betaald als werknemer of factureer je zelf). Hoe meer zelfstandigheid in praktijk, hoe eerder sprake is van ondernemerschap.
Ja, dat kan. Een modelovereenkomst is niet verplicht. Wel kan deze meer duidelijkheid geven. Bestaande door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot en met 31 december 2029, zolang je werkt volgens de afspraken.
Vooral de opdrachtgever loopt risico op naheffingen. Het kan ertoe leiden dat sommige opdrachtgevers voorzichtiger worden met het inhuren van zzp’ers wanneer de klus lijkt op regulier werknemerswerk.
Onder de VAR had de opdrachtgever vooraf zekerheid. Onder de Wet DBA ligt de verantwoordelijkheid bij de opdrachtgever om te beoordelen of er sprake is van zelfstandigheid. De feitelijke werksituatie weegt zwaarder dan wat er op papier staat.
Handige links:
- Belastingdienst: Wel of geen loondienst.
- Belastingdienst: Toelichting Beoordeling arbeidsrelaties | Beslis- en afwegingskader
- Download FNV Zelfstandigen: Zo blijf je zzp'er, zonder gedoe (Wet DBA)
- Handboek Loonheffingen
- Handhavingsplan arbeidsrelaties 2025 van de Belastingdienst
- Online module van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid: Beoordeling arbeidsrelatie
- Whitepaper Rijksoverheid: ZZP ja/nee